باشه‌آهنگر همزمان با اكران «بيداري روياها»: بر اين باورم كه ادامه فعاليتم در سينماي جنگ منطقي نيست فيلم‌ساز به‌راحتي نمي‌تواند از آسيب‌هاي بعد از جنگ بگويد

محمدعلي باشه ‌آهنگر كارگردان «فرزند خاك» و «بيداري روياها» گفت: شايد از اين پس ديگر هيچگاه فيلم جنگي نسازم. ديگر از اينكه بخواهم ديگران را آزار بدهم و گاه خودم هم حس كنم كه آزار ديده‌ام خسته شده‌ام.

اين كارگردان كه اين روزها فيلم «بيداري روياها» را درحال اكران دارد، با بيان اينكه همواره در فيلمهاي جنگي لزوم طرح برخي چالشها و آسيبها پيش مي‌آيد اظهار كرد: شايد طرح اين چالشها به نوعي خاصيت اين گونه‌ي سينمايي باشد. اما اگر قرار است كه فيلم خوبي ساخته شود بايد شرايط مناسبي براي توليد آن مهيا شود.

وي همچنين عنوان كرد: مضامين جنگي معمولا حساسيت برانگيز هستند و فيلمساز قصد طرح هر مسأله‌اي را كه دارد، با مشکل مواجه مي‌شود. در اين ميان اگر كارگرداني بخواهد به آسيبهاي بعد از جنگ بپردازد طرح او موجب نگراني مي‌شود و او به راحتي نمي‌تواند درباره آن صحبت كند. درحاليكه به هرحال اين آسيب‌ها وجود دارند و عليرغم گذشت 20 سال همچنان عده‌اي از آنها رنج مي‌برند.

باشه‌آهنگر ادامه داد: اگر ما قبول داشته باشيم كه جنگ هشت ساله به ما تحميل شده است، پس بايد تبعات و آسيب‌هايي كه بر اثر آن ايجاد شده را هم بپذيريم. آيا ما قبول نداريم كه طي اين دوران به دليل فشارهاي مختلفي كه بر کشور وارد آمد، عده‌اي فداکاري كردند و آسيبها را به جان خريدند؟ آيا قبول نداريم كه پديده جنگ همواره واكنشهايي را برمي‌انگيزد؟ اين واكنشها و اين مسايل در سينما جذابيت دارند و سينماگران در پي پرداختن به آنها هستند.

كارگردان «بيداري روياها» ادامه داد: اگر قرار است كه ايثار و ازخودگذشتگي افراد را به نمايش بگذاريم، بايد آسيبهايي كه متوجه آنها شده را هم مدنظر قرار دهيم. اگر ما بخواهيم به اين موضوعات بپردازيم لازم است كه تحمل‌مان را بالا ببريم. ما همواره در زمينه‌هاي مختلف از اين مي‌گوييم كه بايد تحمل‌مان را بالا ببريم. من فكر ميكنم كه در زمينه‌ي جنگ لازم است اين تحمل به مراتب بالاتر برود.

وي همچنين برلزوم پرداخت صريح وخلاقانه سينما به اين موضوعات اشاره كرد و گفت: قرار نيست فردي كه ميخواهد به موضوعات جنگي بپردازد، خود دچار آسيب شود. اكنون جسم و روح من آسيب ديده و واقعا در حال حاضر نمي‌توانم بيش از اين به اين نوع سينمايي بپردازم.

باشه‌آهنگر ادامه داد: اكنون به كرات گفته مي‌شود كه امكانات مختلف در اختيار افراد قرار مي‌گيرد تا به سينما دفاع مقدس بپردازند. اما اگر قرار باشد اين فيلمها تأثيرگذار نباشند قطعا ساخته نشدنشان به مراتب بهتر است.

اين كارگردان در بخش ديگري از گفت‌وگويش با تأكيد بر سختي‌هاي متعددي كه در گونه سينماي جنگ وجود دارد، عنوان كرد: من براي اينكه ثابت كنم اين حوزه سخت است مي‌توانم به بسياري از فيلمسازان ارزشمند اين مملكت كه ديگر به سراغ اين حوزه نمي‌روند، اشاره كنم. آيا ما هيچگاه از خودمان پرسيده‌ايم كه چرا اين افراد ديگر به سراغ سينماي دفاع مقدس نمي‌روند؟ قطعا اين موضوع نياز به آسيب‌شناسي جدي دارد.

وي با بيان اينكه امروز كل سينماي ايران نياز به آسيب‌شناسي جدي دارد، گفت: در اين ميان سينماي اجتماعي پس از جنگ، نياز به بررسي بيشتري دارد. ما بايد به خيلي از حوزه‌ها ورود كنيم و ورود به اين حوزه‌ها هزينه‌هاي خاص خود را دارد، در نتيجه شايد براي فيلمساز راحت‌تر باشد كه به جاي پرداختن به موضوعات اجتماعي پس از جنگ، به سراغ ژانرهاي ديگري برود. اكنون من در اين سينما فرسوده و خسته شده‌ام و ميتوانم مانند بسياري به گونه‌هاي ديگر سينمايي هم فکر کنم.

باشه‌آهنگر درپاسخ به سئوالي مبني بر مشكلاتي كه تا اين اندازه او را آزرده كرده، توضيح داد: عده‌اي فكر مي‌كنند كه در سينماي دفاع مقدس تنها بايد به بعد حماسي و هيجاني مسأله پرداخت، و بر اين باورند كه آدمها يا سياه و يا سفيد هستند و در اين ميان آنها دوست ندارند كه ما خاكستري را هم به نمايش بگذاريم.

وي در عين‌حال اظهار كرد: ما پروانه ساخت فيلمهاي‌مان را از وزارت ارشاد مي‌گيريم. آيا غير از اين است كه مجوز براساس فيلمنامه صادر شده است؟ من نميدانم با اين وجود چرا سازمانهاي که قرار است با فيلم همکاري کنند، همه ميخواهند فيلمنامه را بخوانند؟ پس از خواندن هم اين افراد در موارد مختلف از جمله شخصيت‌پردازي، آوردن انديشه‌هاي شعاري، تبليغ مستقيم و ... دخالت مي‌كنند كه تمام اين موارد براي فيلمنامه نوعي سم محسوب مي‌شود. حال فكر كنيد كه براي فيلمي لازم است به طور مثال از پنج سازمان كمك گرفته شود. تازه پس از طي همه اين مراحل، وقتي كه فرد فيلم را مي‌سازد عده‌ي بسياري او را بازخواست مي‌كنند كه چرا اينجاي فيلمت اين طوري بود.

باشه‌آهنگر در ادامه گفت‌وگويش در پاسخ به اين سوال كه با توجه به صحبتهايتان به نظر مي‌رسد انتقادات زيادي نسبت به «بيداري روياها» مطرح شده، خاطرنشان كرد: من اصلا به اين مسايل فكر نمي‌كنم و قصد بيان آنها را ندارم، بلكه مي‌خواهم بگويم همه اينها فشاري است كه روي فيلمساز مي‌آيد و اين حجم فشار واقعا منطقي نيست. حجم اين مشكلات به حدي بوده كه من اكنون بر اين باورم كه ادامه فعاليتم در سينماي جنگ منطقي نيست، البته، شايد اكنون خسته‌ام كه اينگونه فكر مي‌كنم.

اين كارگردان در پاسخ به سوال ديگري مبني بر اينكه آيا اين فيلم برگرفته از طرحهايي است كه پيش از ساخت «فرزند خاك» آماده كرده بود، توضيح داد: بله، اين فيلم هم جزو همان طرحها بود. اما ما دوماه قبل از فيلمبرداري به اين نتيجه رسيديم كه فيلمنامه بايد به طور كامل بازنويسي شود و در نتيجه، شخصيت «ايوب» به طور كل از فيلم حذف شد. البته اعتقاد دارم كه اين بازنويسي تا حدي هم خوب بوده است.

وي در ادامه صحبتهاي خود تأكيد كرد: شايد اين فيلم از نظر مضمون با «فرزند خاك» يكي و همراستا باشد. اما قطعا از نظر شرايط تفاوت بسياري با يكديگر دارند، چراكه «فرزند خاك» به فردي ميپردازد كه شهيد شده است. اما «بيداري روياها» درباره يك زنده صحبت مي‌كند.

در ادامه اين گفت‌وگو باشه آهنگر در پاسخ به اين مطلب كه به نظر مي‌رسد، «بيداري روياها» نسبت به «فرزند خاك» كمتر وقت و انرژي كارگردان را گرفته، تصريح كرد: كاملا به اندازه همان فيلم برروي «بيداري روياها» زمان و انرژي گذاشتيم.

وي درباره نحوه انتخاب بازيگران اين فيلم هم توضيح داد: براي هر فيلم تعداد اندكي بازيگر وجود دارد كه از پس نقشها بربيايند، و من فكر مي‌كنم بازيگران اين فيلم به خوبي از پس نقش‌هايشان برآمده‌اند.

او در پاسخ به اينكه بهتر نبود فرد ديگري را براي بازي در نقش امين حيايي در نظر بگيرند، گفت: امين حيايي را شما با پيش‌فرضهايي از حضور او در فيلمهاي ديگر در نظر مي‌گيريد، بنابراين شايد حضوراين بازيگر در «بيداري روياها» برايتان غيرمنتظره باشد، اما قطعا كسي كه با اين پيش‌فرضها فيلم را نبيند، از بازي امين لذت مي‌برد و اين ايفاي نقش برايش جذاب است. من با علم به اين موضوع امين حيايي را انتخاب كردم و اكنون هم براين باورم كه با اين كار مي‌شود به بازيگري كه قابليتهاي بالايي دارد، كمك كنيم تا پيش‌داوري‌ها از روي او برداشته شود.

باشه‌آهنگر درباره اينكه آيا در اين فيلم با استفاده از بازيگران، توجهي به گيشه هم داشته هم گفت: طبيعي است كه بايد به گيشه هم فكر كرد. بايد بپذيريم كه اكنون كل سينماي ما متأثر از ساير اتفاقات جامعه، دچار مشكل شده است. در شرايطي كه مخاطبان ما به شبكهاي مثل فارسي1 ميپردازند يا فيلمهايي كه در كنار خيابانها عرضه مي‌شود، مورد توجه مخاطبان قرار مي‌گيرد، ما بايد از افت ذائقه‌ي مخاطب به شدت بترسيم.

وي ادامه داد: حتي اگر در زمينه موسيقي هم بخواهيم به بررسي سه نسل قبل از انقلاب، اوايل انقلاب و اين روزها بپردازيم، متوجه مي‌شويم كه سليقه مخاطب ما بسيار افت كرده است. در چنين شرايطي قطعا سينماي جدي هم حجم عمده‌اي از مخاطبان خود را از دست مي‌دهد اما با اين وجود من سعي كرده‌ام كه براي همان عده‌اي كه وارد سالن سينما مي‌شوند فيلمي بسازم كه حداقل به شعور آنها بي‌توجهي نكرده باشد.

اين كارگردان در پايان صحبتهايش در باره‌ي شرايط تبليغي «بيداري روياها» گفت: بديهي است که اگر براي هر فيلمي تبليغات بهتري صورت بگيرد، وضعيت فروش هم بهتر مي‌شود.

«بيداري روياها» با حضور امين حيايي، هنگامي قاضياني، حبيب دهقان نسب، حميدرضا آذرنگ و محمد بزرگمهر،گوشه‌اي از اتفاقات و حوادث بعد از آن دوران دفاع مقدس را در خانواده ايثارگران به تصوير مي‌کشد.