«فروغ جاويدان» در كمين «مرصاد» بيفروغ شد
آخرين عمليات جنگ تحميلي، نبرد عظيمي در جبههي غرب ميان ارتش جمهوري اسلامي ايران و سازمان موسوم به مجاهدين خلق بود كه در روز سوم مرداد ماه 1367 آغاز و پس از سه روز پايان يافت.
با گذشت با چند هفته از آغاز سال 67 و ورود به هفتههاي پاياني سال هشتم جنگ تحميلي، سازمان ملل متحد فشار بيشتري به طرفين درگيري براي پايان جنگ وارد كرد.
صدام حسين كه در تعدادي از عملياتهاي خود در خرداد و تيرماه 1367 به پيروزي دست يافته بود، سرمست از موفقيتهاي اخير خود تصميم گرفت تا پيش از تشديد فشارها و اجبار براي پذيرش آتشبس، حمله جديدي را به خاك ايران طرحريزي و اجرا كند كه براي اين كار، نيروهاي منافقين موسوم به ارتش مجاهدين را به كار گرفت.
بدين ترتيب نيروهاي دشمن در سحرگاه سومين روز از مرداد ماه 67 از مرز خسروي به طرف سر پل ذهاب حركت كردند. همزمان با اين تحركات، جلسهاي با حضور آيتالله هاشمي رفسنجاني و امير سپهبد شهيد صياد شيرازي نماينده امام خميني (ره) در شوراي عالي دفاع در شهر كرمانشاه تشكيل و در آن مقرر شد كه «تنگه چهارزبر» در 34 كيلومتري كرمانشاه به عنوان خط اصلي پدافند انتخاب و تقويت شود.
بر اساس اين استراتژي، تنگه چهارزبر كه پس از عمليات، به تنگه مرصاد معروف شد به كمين برنامهريزي شدهاي براي نيروهاي دشمن تبديل گشت. اين اولين اقدام ايران براي انجام عمليات گستردهاي در غرب كشور بود، عملياتي كه نيروهاي موسوم به مجاهدين خلق براي انجام آن نام «فروغ جاويدان» را برگزيده بودند و از سوي ارتش جمهوري اسلامي ايران عمليات «مرصاد» نام گرفت. مرصاد، واژهاي عربي به معناي «كمين» است.
پس از اتخاذ تصميمات و ايجاد سنگرها و كمينهاي لازم در تنگه چهارزبر، نيروهاي مورد نياز عمليات مرصاد عمدتا از لشكر 81 زرهي كرمانشاه، تيپ مستقل 45 تكاور نيروي زميني ارتش، يگانهاي توپخانه، نيروي هوايي و هوانيروز ارتش تامين و سپس لشكر 32 انصارالحسين و 27 محمد رسولالله نيز از سوي سپاه به آنها ملحق شدند. فرماندهي اين عمليات گسترده را سپهبد شهيد صياد شيرازي برعهده داشت.
پس از ورود بالگردهاي هوانيروز به منطقه عمليات، به دستور صياد شيرازي يك تيم آتش كبري از پايگاه امام حسين(ع) و يك تيم آتش از پايگاه كرمانشاه به پرواز درآمدند و در مسير اسلامآباد به نيروهاي حاضر در منطقه ملحق شدند تا به ارتفاعات تنگه چهارزبر نزديك شوند و در يك سوي آن پرواز كنند.
خلبانان مستقر، در حركت بر فراز سمت چپ تنگه چهارزبر و حوالي منطقه ماهيدشت به طول 10 كيلومتر متوجه وجود ترافيك سنگيني در جاده شدند و مراتب را به ستاد فرماندهي عمليات اعلام كردند. با اعلام اين خبر از سوي خلبانان، امير صياد شيرازي دستور شليك صادر كرد، ولي خلبانان با اين استدلال كه ستون خودرويي متراكم حاضر در جاده مردم عادي هستند در اجراي دستور فرمانده مردد ماندند.
بر اساس آن چه در گزارشات مستند آمده است، امير سپهبد شهيد صياد شيرازي بلافاصله با لحني محكمتر از اعلام فرمان اخير خود، خطاب به خلبانان گفت كه «من به عنوان نماينده امام (ره) به شما دستور ميدهم كه آتش كرده و همه خودروها را منهدم كنيد، آنها منافقين هستند!»
پس از تكرار و تاكيد فرمان فرماندهي عمليات، خلبانان جاده را هدف قرار دادند و بخش قابل توجهي از ستون خودرويي حاضر در جاده را منهدم كردند و پس از آن چهار تيم ديگر آتش از هوانيروز وارد عمل شدند و در سحرگاه روز پنجم مرداد ماه نيز دو فروند "فانتوم اف ـ 4" نيروي هوايي ارتش، ستون متوقف شده دشمن را به شدت بمباران كردند ولي حملات به همين جا ختم نشد و دقايقي بعد بالگردهاي كبري از سوي هوانيروز، انبوهي از نفرات و تجهيزات دشمن را هدف گرفتند.
اجازه پيشروي به نيروهاي مهاجم تا تنگه چهارزبر و انتخاب اين تنگه به عنوان منطقه اصلي عمليات انهدام دشمن، استراتژي اتخاذ شده از سوي جمهوري اسلامي ايران بود تا با استفاده از اصل غافلگيري، دشمن را به تنگهاي كه پر از شيار و ارتفاعات بود بكشانند و در كمين نيروهاي ايراني گرفتار سازند.
بدين ترتيب عمليات مرصاد عملا طي سه مرحله انجام شد كه هدف از آن در مرحله اول سد كردن هجوم نيروهاي موسوم به «ارتش آزاديبخش»؛ در مرحله دوم حركت نيروي زميني ارتش با پشتيباني نيروي هوايي و هوانيروز ارتش و همكاري سپاه، به سمت دشمن؛ و در مرحله سوم انهدام دشمن و تحميل برتري به صدام بود تا عمليات مرصاد با پيروزي نيروهاي خود به پايان برسد.
دشمن پس از آن كه مورد هدف آتش سنگين ايران قرار گرفت، راهي جز فرار از جهنم تنگه مرصاد را در پيش خود نديد و شروع به عقبنشيني كرد، ولي حملات ايران تمامي نداشت و اين بار سد راه بازگشت، فشار حمله از طرفين و حمله گازانبري ارتش و سپاه ايران در انتظار مهاجمين بود تا آنها را كاملا شكست خورده و بطور كلي متلاشي كند.
بالاخره پس از سه روز جنگ و درگيري شديد در غرب كشور، آن دسته از نيروهاي متلاشي شده دشمن كه زنده مانده بودند، عقبنشيني و كشور را ترك كردند تا تعداد كشتههاي آنها از مرز 2500 نفر فراتر نرود.
هر چند در عمليات مرصاد تعدادي از نيروهاي ارتش و سپاه پاسداران كشورمان شهيد شدند، ولي در سمت ديگر درگيري، 2500 نفر ـ كه نام تعدادي از فرماندهان و افراد سرشناس سازمان موسوم به مجاهدين خلق در ميان آنها ديده ميشد ـ به هلاكت رسيدند تا بدين ترتيب جمهوري اسلامي ايران آخرين عمليات هشت سال دفاع مقدس خود را يكي از افتخارآميزترين و موفقترين عملياتهاي خود قلمداد كند.
در عمليات مرصاد همچنين، چند صد دستگاه خودرو، نفربر و تانك دشمن منهدم و تعداد زيادي به غنيمت گرفته شد و تعدادي از منافقين به دست نيروهاي جمهوري اسلامي ايران اسير شدند.
عمليات مرصاد، هفتادمين عمليات آفندي و بطور كلي يكصد و چهارمين عمليات ارتش جمهوري اسلامي ايران و آخرين درگيري بين دو كشور ايران و عراق در هشت سال جنگ تحميلي بود تا كمتر از يك ماه بعد يعني در واپسين روزهاي مرداد ماه 1367 با پذيرش قطعنامه 598 از سوي عراق، شرايط آتشبس ميان دو كشور برقرار شود.